*του Χάρη Μικκίδη
Η πρόσβαση σε καθαρό και ασφαλές πόσιμο νερό αποτελεί θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα. Για τη διασφάλισή του δεν αρκεί μόνο ο έλεγχος της ποιότητας του νερού. Εξίσου σημαντική είναι η καταλληλότητα των υλικών και των προϊόντων που έρχονται σε επαφή με αυτό σε όλα τα στάδια της υδροληψίας, της επεξεργασίας, της αποθήκευσης και της διανομής του.
Σωλήνες, εξαρτήματα, βαλβίδες, δεξαμενές, βρύσες και αντλίες μπορούν, ανάλογα με τα υλικά κατασκευής τους, να επηρεάσουν την ποιότητα του νερού. Ενδέχεται να προκαλέσουν μεταφορά ουσιών, να μεταβάλουν το χρώμα, την οσμή ή τη γεύση του ή να ευνοήσουν την ανάπτυξη μικροοργανισμών. Για τον λόγο αυτό, η ασφάλεια των προϊόντων αποτελεί μέρος της συνολικής προστασίας του νερού ανθρώπινης κατανάλωσης.
Η Οδηγία (ΕΕ) 2020/2184 αποτελεί το αναθεωρημένο Ευρωπαϊκό πλαίσιο για την ποιότητα του πόσιμου νερού. Σκοπός της είναι η προστασία της ανθρώπινης υγείας, η διασφάλιση υγιεινού και καθαρού νερού και η βελτίωση της πρόσβασης των πολιτών σε ασφαλές νερό.
Στην Κύπρο, η Οδηγία έχει ενσωματωθεί στο εθνικό δίκαιο μέσω του περί της Ποιότητας του Νερού Ανθρώπινης Κατανάλωσης Νόμου του 2023, Ν. 46(Ι)/2023.
Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές που φέρνει η Οδηγία ,αφορά τη θέσπιση κοινών Ευρωπαϊκών απαιτήσεων για τα υλικά και τα προϊόντα που έρχονται σε επαφή με το πόσιμο και τη σήμανσή τους ως «ΚΑΤΑΛΛΗΛΟ ΓΙΑ ΠΟΣΙΜΟ ΝΕΡΟ», που θα είναι κοινή σε όλα τα Ευρωπαϊκά κράτη μέλη, έτσι γίνεται μετάβαση από διάφορα εθνικά συστήματα σε ένα κοινό Ευρωπαϊκό.
Η αλλαγή αυτή συνδέεται άμεσα με την Ευρωπαϊκή τυποποίηση, καθώς η πρακτική εφαρμογή των απαιτήσεων, προϋποθέτει κοινές τεχνικές μεθόδους, κοινά κριτήρια δοκιμών και συγκρίσιμα αποτελέσματα σε όλα τα κράτη μέλη.
Το πεδίο εφαρμογής
Το πεδίο εφαρμογής της Οδηγίας αφορά την ποιότητα του νερού που προέρχεται από το δίκτυο διανομής εντός κτηριακών εγκαταστάσεων σε σημεία που αφορούν νερό για ανθρώπινη κατανάλωση, το πόσιμο που παρέχεται από βυτίο ή που τοποθετείται σε άλλα δοχεία καθώς και νερό που κρίνεται ότι μπορεί να επηρεάσει την ασφάλεια των τροφίμων σε επιχειρήσεις επεξεργασίας τροφίμων με τη λογική «από την πηγή έως τη βρύση» (εξαιρούνται τα αναγνωρισμένα φυσικά μεταλλικά νερά και τι νερό που θωρείται φαρμακευτικό ιδιοσκεύασμα). Τα κράτη μέλη οφείλουν να διασφαλίζουν ότι τα υλικά που χρησιμοποιούνται σε νέες εγκαταστάσεις ή σε εργασίες επισκευής και ανακατασκευής υφιστάμενων εγκαταστάσεων:
- δεν θέτουν άμεσα ή έμμεσα σε κίνδυνο την ανθρώπινη υγεία,
- δεν επηρεάζουν αρνητικά το χρώμα, την οσμή ή τη γεύση του νερού,
- δεν ενισχύουν την ανάπτυξη μικροοργανισμών, και
- δεν επιμολύνουν το νερό σε επίπεδα υψηλότερα από εκείνα που είναι αναγκαία για τον επιδιωκόμενο σκοπό του υλικού.
Οι απαιτήσεις αυτές αφορούν τις πτυχές υγείας και υγιεινής των υλικών που έρχονται σε επαφή με το νερό ανθρώπινης κατανάλωσης και εφαρμόζονται ανεξάρτητα από το κατά πόσο ένα προϊόν εμπίπτει και στο πεδίο εφαρμογής άλλης Ευρωπαϊκής νομοθεσίας, όπως για παράδειγμα ο Κανονισμός για τα δομικά προϊόντα (CPR).
Από τα διαφορετικά εθνικά συστήματα σε ένα κοινό Ευρωπαϊκό σύστημα
Μέχρι σήμερα, στα κράτη μέλη εφαρμόζονταν διαφορετικά εθνικά συστήματα έγκρισης για τα προϊόντα που έρχονται σε επαφή με πόσιμο νερό. Το νέο σύστημα εισάγει κοινούς Ευρωπαϊκούς καταλόγους, μεθόδους δοκιμών, κριτήρια αποδοχής και διαδικασίες αξιολόγησης της.
Με απλά λόγια Ένα προϊόν θα αξιολογείται με βάση κοινές Ευρωπαϊκές απαιτήσεις, με αναγνώριση σε όλη την Ευρωπαϊκή αγορά.
Παρότι η Οδηγία τέθηκε σε ισχύ από το 2021, σήμερα βρισκόμαστε σε κομβικό σημείο του χρονοδιαγράμματος αφού από τη 31η Δεκεμβρίου 2026, τελειώνει η μεταβατική περίοδος που αφορά τα νέα προϊόντα που διατίθενται στην αγορά. Η αλλαγή δεν σημαίνει ότι όλα τα υφιστάμενα εθνικά πιστοποιητικά παύουν αυτομάτως να ισχύουν στις 31 Δεκεμβρίου 2026. Για προϊόντα που έχουν ήδη αξιολογηθεί σύμφωνα με εθνικές υγειονομικές απαιτήσεις και διαθέτουν εθνικό πιστοποιητικό το οποίο παραμένει έγκυρο κατά την ημερομηνία αυτή, προβλέπεται μεταβατική περίοδος έως τις 31 Δεκεμβρίου 2032. Κατά τη μεταβατική περίοδο, το εθνικό πιστοποιητικό αφορά μόνο την αγορά του αντίστοιχου κράτους μέλους. Για να αποκτήσει το προϊόν πρόσβαση στο σύνολο της Ευρωπαϊκής αγοράς, θα πρέπει να συμμορφωθεί με το νέο Ευρωπαϊκό σύστημα.
Ο ρόλος της Ευρωπαϊκής Τυποποίησης
Προκειμένου να διασφαλιστεί η ομοιόμορφη εφαρμογή των απαιτήσεων της Οδηγίας (ΕΕ) 2020/2184 σε όλα τα κράτη μέλη, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αναγνωρίζοντας τον καθοριστικό ρόλο της τυποποίησης, έχει ζητήσει από την Ευρωπαϊκή Τυποποίηση να καταρτίσει πρότυπα για την εναρμονισμένη αξιολόγηση των προϊόντων που έρχονται σε επαφή με το νερό ανθρώπινης κατανάλωσης.
Η Οδηγία αναφέρεται συγκεκριμένα στην ανάγκη εκπόνησης προτύπων για την διευκόλυνση της υλοποίησης του άρθρου 11 όπου καθορίζονται οι «Ελάχιστες υγειονομικές απαιτήσεις για τα υλικά που έρχονται σε επαφή με το νερό ανθρώπινης κατανάλωσης». Τα πρότυπα παρέχουν τις κοινές τεχνικές μεθόδους με τις οποίες μπορούν να πραγματοποιούνται οι έλεγχοι και οι μετρήσεις με συνεπή και αναπαραγώγιμο τρόπο.
Η προσέγγιση αυτή αντανακλά τη βασική αρχή της Ευρωπαϊκής εσωτερικής αγοράς:
«Ένα πρότυπο – ένας έλεγχος – μία αγορά»
(One Standard, One Test, One Market).
Η Ευρωπαϊκή Τυποποίηση υποστηρίζει την εφαρμογή της Οδηγίας κυρίως μέσω των τεχνικών επιτροπών CEN/TC 164 «Water Supply» και CEN/TC 230 «Water Analysis». Οι δύο επιτροπές αναπτύσσουν Ευρωπαϊκά πρότυπα που συμβάλλουν στην ασφαλή και σταθερή παροχή νερού, καλύπτοντας αντίστοιχα πτυχές των συστημάτων ύδρευσης και της ανάλυσης του νερού.
Ιδιαίτερη σημασία έχει το έργο της Ομάδας Εργασίας WG 3 της CEN/TC 164, «Effects of materials in contact with drinking water», η οποία ασχολείται με πρότυπα για την αξιολόγηση της επίδρασης των υλικών στο νερό ανθρώπινης κατανάλωσης. Οι μέθοδοι αυτές εξετάζουν, ανάλογα με το είδος του υλικού και του προϊόντος, ζητήματα όπως η μετανάστευση ουσιών στο νερό, η οσμή, η γεύση, το χρώμα, η θολότητα και η ενίσχυση της μικροβιακής ανάπτυξης.
Για τη διασφάλιση της ενιαίας αξιολόγησης και αποδοχής των τελικών υλικών από τις αρμόδιες αρχές των κρατών μελών, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αξιοποιώντας το τεχνικό έργο της Ευρωπαϊκής τυποποίησης, εξέδωσε πράξεις εφαρμογής της Οδηγίας που καθορίζουν τις διαδικασίες δοκιμών και τα κριτήρια αποδοχής για κάθε κατηγορία τελικού υλικού, όπως τα οργανικά, τα τσιμεντοειδή, τα μεταλλικά, τα επισμαλτωμένα και τα κεραμικά ή άλλα ανόργανα υλικά.
Οι πράξεις αυτές καθορίζουν συγκεκριμένα όρια αποδοχής για διάφορες παραμέτρους, οι οποίες πρέπει να προσδιορίζονται με τη χρήση καθορισμένων Ευρωπαϊκών προτύπων.
Ο Κυπριακός Οργανισμός Τυποποίησης (CYS) εκπροσωπεί την Κύπρο και στις δύο επιτροπές μέσω εθνικών αντιπροσώπων. Η συμμετοχή αυτή επιτρέπει την παρακολούθηση των τεχνικών εξελίξεων και τη μεταφορά της σχετικής γνώσης στους ενδιαφερόμενους φορείς της Κύπρου.
Τα πρότυπα που εκπονούνται από τις εν λόγο τεχνικές επιτροπές αποτελούν το τεχνικό υπόβαθρο για την πρακτική εφαρμογή της Οδηγίας, αφού:
- Παρέχουν κοινή τεχνική γλώσσα και αναπαραγώγιμα αποτελέσματα.
- Επιτρέπουν αντικειμενική αξιολόγηση των υλικών.
- Στηρίζουν την πιστοποίηση και την ελεύθερη κυκλοφορία των προϊόντων.
Αξιολόγηση συμμόρφωσης και πιστοποίηση από τρίτο μέρος
αξιολόγηση κατά πόσο ένα προϊόν πληροί τις απαιτήσεις της Οδηγίας με βάση τα κριτήρια του Άρθρου 11 θα πρέπει να γίνεται από ανεξάρτητο διαπιστευμένο φορέα ο οποίος να είναι διαπιστευμένος από τον εθνικό οργανισμό διαπίστευσης και κοινοποιημένος από το κράτος μέλος στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Ο φορέας αυτός θα έχει την ευθύνη να ελέγχει τόσο το προϊόν όσο και το σύστημα ποιότητας παραγωγής και να διενεργεί περιοδικές επιθεωρήσεις ώστε να εκδίδει πιστοποιητικό συμμόρφωσης.
Ενιαία Ευρωπαϊκή Σήμανση
Μετά τη θετική αξιολόγηση και πιστοποίησή τους, τα προϊόντα θα φέρουν την ενιαία Ευρωπαϊκή σήμανση «ΚΑΤΑΛΛΗΛΟ ΓΙΑ ΠΟΣΙΜΟ ΝΕΡΟ»
Συμπέρασμα
Η νέα Οδηγία για το Νερό Ανθρώπινης Κατανάλωσης δεν περιορίζεται στον καθορισμό παραμέτρων για την ποιότητα του νερού. Εισάγει ένα ολοκληρωμένο Ευρωπαϊκό σύστημα για την υγειονομική αξιολόγηση των υλικών και των προϊόντων που έρχονται σε επαφή με αυτό. Το νέο σύστημα οδηγεί σταδιακά από τις διαφορετικές εθνικές αξιολογήσεις και τα επιμέρους εθνικά πιστοποιητικά σε ενιαίες Ευρωπαϊκές απαιτήσεις και μία κοινή Ευρωπαϊκή πιστοποίηση.
Ως ο εθνικός οργανισμός τυποποίησης της Κύπρου και μέλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Τυποποίησης (CEN), ο Κυπριακός Οργανισμός Τυποποίησης (CYS) είναι ιδιαίτερα περήφανος για τη συμβολή της Ευρωπαϊκής Τυποποίησης στην εφαρμογή της νέας Οδηγίας. Η συμβολή αυτή αναδεικνύει τον ουσιαστικό ρόλο των Ευρωπαϊκών προτύπων στην υποστήριξη της νομοθεσίας και στη διασφάλιση ποιοτικού νερού για όλους τους πολίτες.
- Ο Χάρης Μικκίδης είναι Χημικός Μηχανικός και Μηχανολόγος Μηχανικός και εργάζεται ως Λειτουργός Τυποποίησης στον CYS.