Το άρθρο 3* της ΕΣΔΑ ως απόλυτο δικαίωμα δεν επιδέχεται καμία παρέκκλιση.
*βασανιστήριο(τέτοιας έντασης ή ψυχικού πόνου που οδηγεί σε βασανιστήριο) – απάνθρωπη μεταχείριση – εξευτελισμός- απόλυτη απαγόρευση- ούτε ακόμη και σε περίπτωση πολέμου.
Ένα κράτος δικαίου έχει θετική υποχρέωση, να απαγορεύει οποιασδήποτε μορφής βασανιστηρίου ή ταπεινωτικής ή εξευτελιστικής μεταχείρισης και αυτό συνεπάγεται ένα και μοναδικό πράγμα, τον σεβασμό της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.
Το κριτήριο για να χαρακτηριστεί μια πράξη ως βασανιστήριο, τίθεται υπό συγκεκριμένες περιστάσεις οι οποίες περιγράφουν τη διάρκεια της μεταχείρισης, τις σωματικές και ψυχολογικές συνέπειες και το φύλο, ηλικία, υγεία του θύματος.
Οι πιο συνήθεις καταγγελίες για παραβίαση του άρθρου 3 της ΕΣΔΑ, αφορούν υποθέσεις κρατουμένων/φυλακισμένων (Soering v. UK (1989, Saadi v. Italy (2008), Dikme v. Turkey (2000)).
Αξιοσημείωτη είναι η πρόσφατη απόφαση (2026) στην Fernandez Iradi v. France, όπου διαπιστώθηκε η αδυναμία των γαλλικών αρχών να παρέχουν την κατάλληλη ιατρική φροντίδα σε κρατούμενο με αποτέλεσμα να υπάρξει παραβίαση του άρθρου 3.
Τα πραγματικά περιστατικά της υπόθεσης
Ο προσφεύγων κ. Iradi τέθηκε υπό κράτηση στις γαλλικές φυλακές κατά το έτος 2003, αφότου είχε καταδικαστεί σε τρεις ποινές φυλάκισης για 30 χρόνια, για αδικήματα τρομοκρατίας.
Κατά τη διάρκεια της κράτησης του, διαγνώστηκε με πολλαπλή σκλήρυνση και ξεκίνησε θεραπεία, με απαιτούμενη συνεχή ιατρική φροντίδα.
Λόγω των ιατρικών του θεμάτων, υπέβαλε δύο αιτήσεις για αναστολή εκτέλεσης της ποινής του, αλλά με βάση τις ιατρικές πραγματογνωμοσύνες, κρίθηκε ότι η κατάσταση της υγείας του ήταν συμβατή με την κράτηση του στις φυλακές και παράλληλα θα του προσφέρονταν εβδομαδιαίες συνεδρίες κα ψυχολογική υποστήριξη.
Ακολούθως, το γαλλικό Εφετείο απέρριψε την αίτηση για αναστολή της ποινής του, αφού είχε αξιολογηθεί ότι οι συνθήκες της ιατρικής φροντίδας του θα μπορούσαν να διασφαλιστούν και εντός των φυλακών, με την παροχή της κατάλληλης θεραπείας και στήριξης.
Ο κ. Iradi προσέφυγε στο ΕΔΔΑ, για παραβίαση του άρθρου 3, το οποίο προέβλεπε την απαγόρευση οποιασδήποτε μορφής βασανιστηρίου, ταπεινωτιικής ή εξευτελιστικής μεταχείρισης, καθότι κατά τον ισχυρισμό του, δεν του είχε παρασχεθεί ικανοποιητικό επίπεδο ιατρικής φροντίδας και ότι θα έπρεπε να αφεθεί ελεύθερος για να ακολουθήσει τη θεραπεία του.
Το ΕΔΔΑ έκρινε ότι ο προσφεύγων δεν υποβλήθηκε σε καμία νευρολογική παρακολούθηση, παρά τις συστάσεις που είχαν δοθεί, ως επίσης δεν έλαβε τις εβδομαδιαίες συνεδρίες που έπρεπε να είχε λάβει.
Ως εκ τούτου το Δικαστήριο διαπίστωσε παραβίαση του άρθρου 3 της ΕΣΔΑ, καθότι οι γαλλικές αρχές απέτυχαν να παρέχουν ικανοποιητική φροντίδα και θεραπεία στον προσφεύγοντα, όπως είναι οι υποχρεώσεις τους προς πρόσωπα που τελούν υπό κράτηση. Δεν έκρινε όμως ότι θα έπρεπε ο προσφεύγων να αφεθεί ελεύθερος λόγω αυτής της έλλειψης ικανοποιητικής φροντίδας στη φυλακή.
Συγκεκριμένα, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η έλλειψη κατάλληλης περίθαλψης, μπορεί να συνιστά παραβίαση του άρθρου 3, ότι μόνο η αξιολόγηση της κατάστασης υγείας ενός προσώπου δεν είναι αρκετή και θα πρέπει να ακολουθείται η κατάλληλη θεραπεία και ότι το επίπεδο της περίθαλψης στις φυλακές πρέπει να είναι ίσο με το επίπεδο εκτός φυλακών.
Σχετική είναι και η υπόθεση Block v. Hungary (2019), όπου το ΕΔΔΑ έκρινε ότι σε κρατούμενο με προχωρημένου τύπου νευρολογική πάθηση, το Κράτος απέτυχε να διασφαλίσει ότι οι συνθήκες κράτησης δεν του προκαλούσαν ταλαιπωρία και αγωνία.
Καταληκτικά, το άρθρο 3 ως απόλυτο δικαίωμα, προστατεύει τα πρόσωπα που τελούν υπό κράτηση, ούτως ώστε να διασφαλίζονται πλήρως οι συνθήκες κράτησης τους, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις όπου χρήζουν ιατρικής φροντίδας.
Κανένα πρόσωπο που τελεί υπό κράτηση, δεν θα έπρεπε να υποβάλλεται σε οποιασδήποτε μορφής βασανισμού ή εξευτελισμού και θα πρέπει να υπάρχει ο πλήρης σεβασμός στην αξιοπρέπεια του.
Δαμιανού Κλειώ
*Πτυχιούχος Νομικής, Κάτοχος Μεταπτυχιακού Διπλώματος Νομικής
(Ειδίκευση: Ανθρώπινα Δικαιώματα)