Οι πολίτες σήμερα πληρώνουν ακριβά το ρεύμα όχι επειδή δεν υπάρχουν λύσεις, αλλά επειδή οι λύσεις καθυστέρησαν. Χρόνια χωρίς στρατηγικό σχεδιασμό με αποσπασματικές αποφάσεις και πειραματισμοί, μας οδήγησαν σε ένα φαύλο κύκλο καθυστερήσεων, ενεργειακής ανασφάλειας και υψηλού κόστους.
Το αποτέλεσμα το βιώνουμε με τους ακριβούς λογαριασμούς ηλεκτρισμού, την ενεργειακή φτώχεια και ένα σύστημα που λειτουργεί στα όρια των αντοχών του.
Οι προκλήσεις είναι πολλές και κρίσιμες.
Η πρώτη μεγάλη πρόκληση είναι η επάρκεια και η ασφάλεια ηλεκτροπαραγωγής. Η χώρα εξακολουθεί να στηρίζεται σε ένα πεπαλαιωμένο και ρυπογόνο σύστημα παραγωγής, ευάλωτο σε βλάβες και αδύναμο να ανταποκριθεί στις ανάγκες της εποχής και στην αυξημένη ένταξη Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ).
Δεύτερη πρόκληση είναι το κόστος. Η εξάρτηση από ντίζελ και μαζούτ, οι ρύποι, η φορολογία και οι στρεβλώσεις της αγοράς ηλεκτρισμού διατηρούν τις τιμές ψηλά. Η Κύπρος καταγράφει από τα υψηλότερα ποσοστά ενεργειακής φτώχειας στην ΕΕ, με χιλιάδες νοικοκυριά να δυσκολεύονται να καλύψουν βασικές ανάγκες.
Τρίτη πρόκληση είναι η ανισομερής και άναρχη ανάπτυξη των ΑΠΕ. Παρά την ραγδαία αύξηση της εγκατεστημένης ισχύς, η πραγματική συμμετοχή τους στο ενεργειακό μίγμα παραμένει περιορισμένη. Η απουσία αποθήκευσης οδηγεί σε εκτεταμένες περικοπές, ενώ η ανεξέλεγκτη χωροθέτηση μεγάλων πάρκων προκαλεί κορεσμό του δικτύου προς όφελος λίγων ιδιωτών που απολαμβάνουν τεράστια κέρδη, χωρίς ουσιαστικό όφελος για την κοινωνία.
Σημαντικό ρόλο παίζει και ο τρόπος λειτουργίας της αγοράς ηλεκτρισμού. Το μοντέλο που εφαρμόστηκε δεν μπορεί, με τα σημερινά δεδομένα, να οδηγήσει σε μείωση των τιμών. Η τιμή του ηλεκτρισμού θα συνεχίσει να καθορίζεται από την ακριβή συμβατική παραγωγή. Χωρίς ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις ελλοχεύει ο κίνδυνος να αναπαραχθούν νέες στρεβλώσεις.
Σε αυτό το σκηνικό προστίθενται και τα μεγάλα έργα που βαλτώνουν. Το τερματικό φυσικού αερίου στο Βασιλικό, που θα μπορούσε να μειώσει σημαντικά το κόστος ηλεκτρισμού και τους ρύπους, μετατράπηκε σε σύμβολο κακών αποφάσεων. Η ηλεκτρική διασύνδεση, ένα έργο στρατηγικής σημασίας για την άρση της ενεργειακής απομόνωσης της Κύπρου, παραμένει παγωμένη με τα έξοδα να τρέχουν και να συσσωρεύονται.
Όλα αυτά αποκαλύπτουν ένα βαθύτερο πρόβλημα που είναι η απουσία στρατηγικής για την ενέργειας με κοινωνική πυξίδα. Η ενέργεια αντιμετωπίζεται περισσότερο ως πεδίο κερδοσκοπίας για λίγους παρά ως δημόσιο αγαθό στρατηγικής σημασίας.
Η απάντηση δεν μπορεί να είναι άλλη από την υλοποίηση ενός νέου, ολοκληρωμένου σχεδιασμού με σαφή και ρεαλιστικά χρονοδιαγράμματα, ιδιαίτερα για την ολοκλήρωση των μεγάλων έργων υποδομής.
Οι προτεραιότητες του κράτους θα πρέπει να στηρίζονται:
Πρώτον, στην επάρκεια και ασφάλεια εφοδιασμού με αναβάθμιση των ηλεκτροπαραγωγών σταθμών, ενίσχυση της ευελιξίας του συστήματος και ανάπτυξη προσιτής αποθήκευσης.
Δεύτερον, σε μια δίκαιη πράσινη μετάβαση με προτεραιότητα στα νοικοκυριά, στους ενεργειακούς συνεταιρισμούς και στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις.
Τρίτον, στην ενίσχυση του ελέγχου και της διαφάνειας, με καθαρούς κανόνες για τη χωροθέτηση ΑΠΕ και για την υλοποίηση των μεγάλων έργων.
Τέταρτον, σε στοχευμένα μέτρα για μείωση του κόστους ηλεκτρισμού και αντιμετώπιση της ενεργειακής φτώχειας.
Πέμπτον, στον εξορθολογισμό της αγοράς ηλεκτρισμού και σε μεταρρυθμίσεις προς όφελος του καταναλωτή.
Η χώρα χρειάζεται σχέδιο με προτεραιότητες και κοινωνική πυξίδα. Τα προβλήματα δεν θα λυθούν με εξαγγελίες και ωραιοποιήσεις. Οι πράξεις είναι που μετρούν.
Βάκης Χαραλάμπους
Μέλος Κ.Ε. ΑΚΕΛ
Επικεφαλής Γραφείου Ενέργειας ΑΚΕΛ