Η 3η Μαΐου είναι αφιερωμένη ως μέρα στην Ελευθερία του Τύπου, αν και δυστυχώς σε πολλές χώρες, η δημοσιογραφία γνωρίζει φίμωση που θυμίζει άλλες εποχές.
Η Παγκόσμια Ημέρα Ελευθεροτυπίας καθιερώθηκε με πρωτοβουλία της Παγκόσμιας Ένωσης Εφημερίδων (ΠΕΕ) και από το 1993 γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 3 Μαΐου, σε ανάμνηση της Διακήρυξης του Βίντχουκ, μία έκκληση ελευθεροτυπίας που υπέγραψαν αφρικανοί δημοσιογράφοι το 1991 για ελεύθερα, ανεξάρτητα και πλουραλιστικά Μ.Μ.Ε.
Η Παγκόσμια Ημέρα Ελευθεροτυπίας μάς υπενθυμίζει τη σπουδαιότητα της προστασίας του θεμελιωδών δικαιωμάτων της ελευθερίας της έκφρασης και της ελευθερίας του Τύπου, όπως κατοχυρώνονται από το άρθρο 19 της Παγκόσμιας Διακήρυξης για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα του ΟΗΕ, αλλά και από το Σύνταγμά μας.
Χωρίς αυτά τα δύο θεμελιώδη δικαιώματα, η Δημοκρατία είναι κενή περιεχομένου.
Από τα κράτη που απασχόλησαν περισσότερο τον περασμένο χρόνο σε θέματα έλλειψης σεβασμού της ελευθερίας του Τύπου ήταν η Τουρκία.
Οι Δημοσιογράφοι Χωρίς Σύνορα κατατάσσουν στο Παγκόσμιο Δείκτη Ελευθερίας του Τύπου την απόδοση των 180 χωρών, σύμφωνα με μια σειρά κριτηρίων που περιλαμβάνουν την πολυφωνία των μέσων ενημέρωσης και την ανεξαρτησία, το σεβασμό για την ασφάλεια και την ελευθερία των δημοσιογράφων, καθώς και το νομοθετικό, θεσμικό και υποδομών περιβάλλον στο οποίο λειτουργούν τα μέσα μαζικής ενημέρωσης.
Πρώτες πάντα με τη μεγαλύτερη ελευθερία στον Τύπο τους, παραμένουν τρεις σκανδιναβικές χώρες: Φινλανδία, Νορβηγία, Δανία.
Στο άλλο άκρο της κλίμακας, τελευταίες από 180η θέση και πάνω βρίσκονται το Τουρκμενιστάν, η Βόρεια Κορέα και η Ερυθραία. Εκεί ο Τύπος είναι ολοκληρωτικά ανελεύθερος. Η Γαλλία κατατάσσεται 38η, οι Ηνωμένες Πολιτείες 49η, Ιαπωνία 61η, Βραζιλία 99η, η Τουρκία 149η, Ρωσία 152η, το Ιράν 173η, η Κίνα 176η.
Πτώση της ελευθερίας έκφρασης και νεκροί δημοσιογράφοι
Σύμφωνα με στοιχεία της UNESCO, η ελευθερία της έκφρασης έχει μειωθεί κατά 10% την τελευταία δεκαετία, εξέλιξη που προκαλεί έντονη ανησυχία.
Το 2025 καταγράφηκαν 128 δολοφονημένοι δημοσιογράφοι, ενώ ήδη το 2026 υπάρχουν νέα θύματα, γεγονός που αναδεικνύει το επικίνδυνο περιβάλλον στο οποίο εργάζονται οι επαγγελματίες των ΜΜΕ.
Στοχοποίηση σε εμπόλεμες ζώνες
Ιδιαίτερα ανησυχητική είναι η κατάσταση σε περιοχές συγκρούσεων, όπως η Ουκρανία, η Παλαιστίνη, ο Λίβανος και το Σουδάν, όπου οι δημοσιογράφοι συλλαμβάνονται, εξορίζονται ή δολοφονούνται λόγω της εργασίας τους.
Η IFJ καταγγέλλει ότι η ιδιότητα του δημοσιογράφου, αντί να προσφέρει προστασία, μετατρέπεται σε αιτία στοχοποίησης.
Νέες απειλές: Παρακολούθηση και τεχνητή νοημοσύν
Πέρα από τις πολεμικές συγκρούσεις, η Ομοσπονδία επισημαίνει την αύξηση ψηφιακών απειλών, όπως κατασκοπευτικό λογισμικό, επιθέσεις phishing και παρακολουθήσεις, που θέτουν σε κίνδυνο τόσο τους δημοσιογράφους όσο και τις πηγές τους.
Παράλληλα, η ραγδαία ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης δημιουργεί νέες προκλήσεις, καθώς συνδέεται με την παραπληροφόρηση, την κλοπή περιεχομένου και την αντικατάσταση δημοσιογραφικής εργασίας χωρίς σαφές ρυθμιστικό πλαίσιο.