Εισαγωγή
Είναι ευρέως αποδεκτό ότι τα ανθρώπινα δικαιώματα έχουν διαχρονικά υποστεί αμφισβητήσεις και παραβιάσεις, ιδιαίτερα σε περιόδους πολέμων, κρίσεων, πανδημιών και φυσικών καταστροφών.
Παρότι η προστασία τους αποτελεί θεμελιώδη αρχή σε μια δημοκρατική κοινωνία, οι συνθήκες που διαμορφώνονται σε παγκόσμιο επίπεδο συχνά δημιουργούν πρόσφορο έδαφος για τον περιορισμό ή ακόμη και την καταστρατήγησή τους.
Έχει διαφανεί ιδιαίτερα σε περιόδους πολέμων, ενόπλων συρράξεων ή εμφύλιων διαμαχών, όπου επικρατεί η αβεβαιότητα, η πολιτική αστάθεια, η βιαιότητα και κάθε είδους έγκλημα, ότι η ευαλωτότητα των άμαχων πολιτών διακυβεύεται καθημερινά, ενώ η διασφάλιση των θεμελιωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων τους καθίσταται ολοένα και πιο δύσκολη.
Ιδιαίτερη έμφαση αποδίδεται στα εγκλήματα που διαπράττονται κατά τη διάρκεια ένοπλων συρράξεων και εμφύλιων συγκρούσεων, με ιδιαίτερη αναφορά στην έμφυλη και σεξουαλική βία, οι οποίες συνιστούν σοβαρές παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και πλήττουν κατά κύριο λόγο ευάλωτες ομάδες του πληθυσμού, όπως οι γυναίκες και τα κορίτσια.
Ένα τέτοιο παράδειγμα αποτέλεσε στην σύγχρονη ιστορία η περίπτωση της Ρουάντα, κατά την περίοδο 01/01/1994 – 31/12/1994, όπου σημειώθηκαν ακρότητες και εγκλήματα, μέσα από την έναρξη ενός εμφύλιου, που οδήγησε τελικά σε γενοκτονία άμαχου πληθυσμού. Υπολογίζεται ότι για περίπου 100 μέρες οι εξτρεμιστές Χούτου, δολοφόνησαν και κακοποίησαν σεξουαλικά, κυρίως Τούτσι και μετριοπαθείς Χούτου. Συνολικά, 800.000 έως 1.000.000 άνθρωποι σκοτώθηκαν, ενώ εκατομμύρια εκτοπίστηκαν ή εγκατέλειψαν τη χώρα.
Η σεξουαλική βία ως μέσο εξόντωσης του πληθυσμού
Σύμφωνα με τα στατιστικά του ΟΗΕ, περίπου 100.000 έως 250.000 γυναίκες βιάστηκαν κατά τη διάρκεια της γενοκτονίας και αυτός ο τρόπος δράσης αποτελούσε μια συστηματική εκστρατεία για την εξόντωση των Τούτσι, όπου προκλήθηκαν ανεπανόρθωτα, σωματική και ψυχική βλάβη, ως επίσης και μετάδοση πολλών ασθενειών στα θύματα, τα οποία έγιναν σκόπιμα με στόχο τον αφανισμό ενός λαού.
Η ίδρυση του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου για τη Ρουάντα
Το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για τη Pουάντα ιδρύθηκε με σκοπό να δικάσει και να αποδώσει ευθύνες, στα άτομα που ήταν υπεύθυνα για τη γενοκτονία, εγκλήματα και άλλες σοβαρές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων ως επίσης και να αποδώσει δικαιοσύνη στα θύματα.
Ένα σημαντικό ορόσημο από την ίδρυση του δικαστηρίου, ήταν η δικαστική αναγνώριση της έμφυλης βίας.
Το Διεθνές Δικαστήριο αναγνώρισε ότι ο βιασμός και άλλες μορφές σεξουαλικής βίας μπορούν να αποτελούν πράξεις γενοκτονίας, όταν διαπράττονται ως μέσο ενός σχεδίου για εξόντωση προστατευόμενων ομάδων πληθυσμού.
Η συμβολή της Πιλάι
Η νοτιοαφρικανή νομικός Ναβί Πιλάι, ως υπέρμαχος της δικαιοσύνης και της προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων συνέβαλε οριστικά στην αναγνώριση του βιασμού και άλλων μορφών σεξουαλικής βίας ως πράξεις γενοκτονίας, όταν διαπράττονται με την πρόθεση εξόντωσης μιας προστατευόμενης ομάδας.
Κατά το 1995 διετέλεσε δικαστής στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για τη Ρουάντα και καταδίκασε τον Jean-Paul Akayesu, πρώην δήμαρχο της κοινότητας Ταμπά στη Ρουάντα το 1998, για γενοκτονία και άλλα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, ανάμεσα τους και η σεξουαλική βία.
Σημασία της απόφασης
Αυτή η δικαστική αναγνώριση, αποτελεί ορόσημο στην νομική αναγνώριση ότι η σεξουαλική βία μπορεί να αποτελέσει μέσο διάπραξης γενοκτονίας και όχι απλά ένα έγκλημα πολέμου. Αποδίδει ευθύνες και τιμωρεί τους ένοχους για τη διάπραξη τέτοιων ειδεχθών εγκλημάτων, και παράλληλα προστατεύει τα δικαιώματα των επιζώντων θυμάτων.
Σήμερα, η Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης, αποτελεί το σύγχρονο νομικό πλαίσιο για την προστασία των γυναικών και κοριτσιών και ποινική ευθύνη των δραστών ως προς τη σεξουαλική και έμφυλη βία, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις ένοπλων συρράξεων και πολέμων.
Η συμβολή της Ναβί Πιλάι στην απόδοση δικαιοσύνης στις γυναίκες και κορίτσια θύματα της έμφυλης βίας, αποτελεί μοναδικό παράδειγμα της σημασίας της διεθνούς ποινικής δικαιοσύνης στην αναγνώριση, τη δίωξη και την τιμωρία εγκλημάτων σεξουαλικής βίας.
Δαμιανού Κλειώ
*Πτυχιούχος Νομικής, Κάτοχος Μεταπτυχιακού Διπλώματος Νομικής
(Ειδίκευση: Ανθρώπινα Δικαιώματα)