Για μια ακόμη φορά η Ευρώπη μίλησε για ασφάλεια, για άμυνα, για αποτροπή και για συλλογική προστασία. Μίλησε για την ανάγκη να μπορεί να υπερασπιστεί τον εαυτό της. Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής μας είπε για ένα ευρωπαϊκό «Άρθρο 4», στα πρότυπα του ΝΑΤΟ, και δήλωσε ότι η Ευρώπη θα υπερασπιστεί κάθε τετραγωνικό μέτρο του εδάφους της. Εμείς, όμως, δεν χρειαζόμαστε άλλες διακηρύξεις. Απαιτούμε να δούμε ξεκάθαρες πράξεις.
Γιατί υπάρχει ήδη ευρωπαϊκό έδαφος υπό κατοχή. Είναι η Κύπρος και αυτό δεν μπορεί να προσπερνιέται κάθε φορά που οι Βρυξέλλες μιλούν για τη νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας της Ευρώπης.
Η Κυπριακή Δημοκρατία είναι κράτος μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Δεν είναι μια τρίτη χώρα έξω από τον ευρωπαϊκό χώρο ασφαλείας ούτε μια γειτονική χώρα που η Ευρώπη παρακολουθεί από απόσταση. Είναι η ίδια η Ευρώπη. Κι όμως, ένα μεγάλο μέρος της επικράτειάς της παραμένει υπό τουρκική κατοχή. Η Τουρκία εξακολουθεί να διατηρεί στρατεύματα στην Κύπρο και να αμφισβητεί την κυριαρχία και τα κυριαρχικά δικαιώματα της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Εδώ υπάρχει και μια κρίσιμη ευρωπαϊκή παράμετρος: η Κύπρος εντάχθηκε στην Ευρωπαϊκή Ένωση ως σύνολο. Το Πρωτόκολλο 10 της Πράξης Προσχώρησης προβλέπει την αναστολή εφαρμογής του ευρωπαϊκού κεκτημένου στις περιοχές όπου η Κυπριακή Δημοκρατία δεν ασκεί αποτελεσματικό έλεγχο, ακριβώς λόγω της εκκρεμότητας του Κυπριακού. Η κατοχή, επομένως, δεν αφορά ένα ζήτημα «εκτός Ευρώπης». Αφορά το έδαφος ενός κράτους μέλους. Η Τουρκία, ωστόσο, εξακολουθεί να κατέχει περίπου το 37% του εδάφους της Κυπριακής Δημοκρατίας. Πώς είναι δυνατόν, την ίδια ώρα, να εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται στην ευρωπαϊκή πολιτική ως «εταίρος»;
Αυτή η αντίφαση δεν είναι λεπτομέρεια. Είναι η καρδιά του προβλήματος. Πώς μπορεί η Ευρώπη να μιλά για προστασία κάθε τετραγωνικού μέτρου του εδάφους της, όταν ένα κράτος μέλος της έχει ήδη κατεχόμενο έδαφος; Πώς μπορεί να μιλά για αποτροπή, όταν η χώρα που απειλεί την ασφάλεια ενός κράτους μέλους παραμένει ταυτόχρονα μέσα στον σχεδιασμό της ως «εταίρος»; Πόσο αξίζουν τελικά οι ευρωπαϊκές διακηρύξεις, όταν η εφαρμογή τους σταματά εκεί όπου αρχίζει η τουρκική προκλητικότητα;
Αυτά είναι – μεταξύ άλλων – τα ερωτήματα που τέθηκαν από εμάς στο Στρασβούργο.
Προς την Ύπατη Εκπρόσωπο της Ένωσης για την Εξωτερική Πολιτική και Ασφάλεια, Κάγια Κάλας, τέθηκε ευθέως το ζήτημα της Τουρκίας και της ευρωπαϊκής πολιτικής απέναντί της. Γιατί δεν γίνεται να συζητούμε την ευρωπαϊκή ασφάλεια χωρίς να αναγνωρίζεται η Τουρκία ως μέρος του προβλήματος. Δεν μπορεί να μιλούμε για την Τουρκία ως «εταίρο», όταν η ίδια χώρα αποτελεί πηγή απειλής για την ασφάλεια και κατέχει παράνομα μέρος της επικράτειας κράτους μέλους. Δεν είναι δυνατόν να κάνουμε χειραψία με χέρια που είναι βαμμένα με το αίμα των λαών της Κύπρου, της Συρίας, του Ναγκόρνο Καραμπάχ και των Κούρδων
Προς την πρόεδρο της Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, η αντίφαση τέθηκε με ακόμη πιο συγκεκριμένο τρόπο. Επισημάναμε την υποκρισία του να διακηρύσσεται πως η Ευρώπη θα υπερασπιστεί κάθε τετραγωνικό μέτρο του εδάφους της, ενώ την ίδια ώρα, τουρκικά drones και μαχητικά, σύμφωνα με την καταγγελία μας που τέθηκε ενώπιόν της, παρενοχλούν πτήσεις προς τα κυπριακά αεροδρόμια, χρησιμοποιώντας ως ορμητήριο τα κατεχόμενα εδάφη μας.
Εδώ δεν μιλάμε πλέον για θεωρίες. Μιλάμε για γεγονότα που αφορούν την ασφάλεια ανθρώπων, την ασφάλεια Ευρωπαίων πολιτών και την ασφάλεια ενός κράτους μέλους. Ασφάλεια η οποία δεν απειλείται μόνο όταν υπάρχουν στρατεύματα και όπλα απέναντί μας. Η σημερινή πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη.
Ο υβριδικός πόλεμος έχει γίνει ένα από τα βασικά εργαλεία άσκησης πίεσης και αποσταθεροποίησης: κυβερνοεπιθέσεις, κατασκοπεία, προπαγάνδα, δολιοφθορές, εργαλειοποίηση μεταναστευτικών ροών. Το πρόβλημα για την Ευρώπη είναι ότι αυτές οι ενέργειες συχνά κινούνται κάτω από το όριο μιας ανοικτής στρατιωτικής επίθεσης. Και ακριβώς εκεί δημιουργείται η επικίνδυνη γκρίζα ζώνη: η απειλή είναι πραγματική, η πίεση είναι συνεχής, αλλά η αντίδραση διαρκώς αναβάλλεται. Μια τέτοια λογική δεν ενισχύει την αποτροπή. Την αποδυναμώνει.
Αυτό είναι που η Ευρώπη οφείλει να αντιληφθεί. Δεν μπορεί να διακηρύσσεται πως η ασφάλεια ενός κράτους μέλους πρέπει να προστατεύεται μόνο όταν η απειλή παίρνει τη μορφή μιας ανοιχτής στρατιωτικής επίθεσης. Η αποτροπή πρέπει να λειτουργεί πριν τα πράγματα φτάσουν εκεί.
Υπάρχει το άρθρο 42(7) της Συνθήκης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η ρήτρα αμοιβαίας άμυνας. Το ερώτημα είναι απλό: ποιο είναι το σχέδιο της Ευρώπης όταν ένα κράτος μέλος απειλείται; Ποιοι είναι οι μηχανισμοί; Ποια είναι η διαδικασία; Ποια είναι η πραγματική δυνατότητα αντίδρασης;
Γιατί η αποτροπή δεν χτίζεται με δηλώσεις. Χτίζεται όταν ο αντίπαλος γνωρίζει ότι πίσω από τη δήλωση υπάρχει δυνατότητα και αποφασιστικότητα εφαρμογής. Σε αυτό το σημείο βρίσκεται και το πραγματικό στοίχημα για την Ευρώπη. Πρέπει να μπορεί να προστατεύσει τα κράτη μέλη της όταν αυτά απειλούνται. Να μπορεί να αποτρέψει την απειλή πριν αυτή μετατραπεί σε σύγκρουση. Να μπορεί να αντιδράσει όταν η ασφάλεια και η κυριαρχία ενός κράτους μέλους δοκιμάζονται.
Η Κύπρος, όμως, δεν μπορεί να περιμένει μέχρι να ολοκληρωθεί η ευρωπαϊκή συζήτηση για την ασφάλεια και η διατύπωση θεωρητικών και φιλόδοξων διακηρύξεων. Αντιμετωπίζει εδώ και δεκαετίες μια πραγματικότητα κατοχής και απειλών. Για εμάς, η ευρωπαϊκή άμυνα δεν είναι θεωρητική συζήτηση για το μέλλον. Είναι ζήτημα του σήμερα.
Γεάδης Γεάδη
Ευρωβουλευτής Εθνικού Λαϊκού Μετώπου (Ε.ΛΑ.Μ.)
Μέλος Προεδρείου και Επικεφαλής Ευρωπαίων Συντηρητικών και Μεταρρυθμιστών (ECR)
Επικεφαλής Αντιπροσωπείας της Κύπρου στο ECR